Aardbevingen? Bouw op een bed van houtskool

Relief met de Griekse god Hermes als ‘zielenbegeleider’, zuilbasis van de Artemistempel, Efeze, Turkije, nu in het London British Museum

Eind januari werd het nieuws beheerst door beelden van een hotel in Farindola, in Midden-Italië, dat door een lawine bedolven was. Uiteindelijk slaagden reddingswerkers erin nog een aantal mensen levend onder de sneeuw vandaan te halen.

Het hotel in Farindola was door de lawine volledig van de kaart geveegd

Deze beelden deden me denken aan eerdere verwoestingen in Italië ten gevolge van natuurgeweld, zoals de aardbeving in l’Aquila in 2009. Net zoals in l’Aquila flatgebouwen als luciferdoosjes in elkaar klapten, omdat ze slecht geconstrueerd waren, was er ook in Farindola weer eens gerommeld, want het hotel stond op een plek waar nooit gebouwd had mogen worden. De Italiaanse justitie stelt nu een onderzoek in. Veel Italianen zien dit onderzoek met cynisme tegemoet.

Hulpdiensten inspecteren huizen in de nasleep van de aardbeving in L’Aquila in 2009

Zijn die gevoelens terecht? Ik denk van wel, zeker als je je realiseert dat kennis over hoe je aardbevingsbestendig moet bouwen in het Mediterrane gebied al zo’n 2500 jaar voorhanden is. Een mooi voorbeeld daarvan is de tempel van Artemis in Efeze, een oude Griekse nederzetting bij Selçuk, aan de Turkse westkust.

De huidige restanten van de tempel verhullen slechts wat een van de meest indrukwekkende gebouwen van de Oudheid moet zijn geweest

Hoewel de archeologische resten van Efeze een bezoek meer dan waard zijn, zijn de overblijfselen van de tempel, gebouwd rond 550 v.Chr., zelf nogal teleurstellend. Het weinige wat ervan rest, ligt weggezonken in drassig laagland. Daardoor vergeet je maar al te gemakkelijk dat deze tempel ooit tot de zeven wereldwonderen van de antieke wereld behoorde. Dat was op zich al een prestatie van formaat. Immers, tot deze architectonische mirakels werden onder andere ook de piramide van Cheops gerekend, alsmede de bakstenen muren van Babylon. Die stadsomwalling was zo breed dat je er naar verluidt wagenrennen op kon organiseren. Maar volgens de Griekse dichter Antipater van Sidon stelde de rijkelijk gedecoreerde tempel van Artemis al die andere toch al illustere bouwwerken alsnog in de schaduw en was het dus het meest bijzondere bouwwerk van allemaal.

Reconstructie van de Artemistempel in het ‘Madurodam van het Oosten’, MiniaTurk, Turkije

Zoals gezegd, de tempel van Artemis stond in drassig gebied op een zanderige ondergrond. Door ervaring waren de Griekse architecten er achter gekomen dat juist die zachte, meegevende bedding een succesformule was, omdat ze beter weerstand bood tegen aardbevingen dan een hard, stenen substraat dat de trillingen juist direct doorgaf. Met die kennis in de hand legden ze steeds zelf een kunstmatige, zachte onderlaag onder hun tempels aan, in de vorm van een dik bed houtskool. Dat deden ze niet alleen in Efeze, maar ook elders, zoals in het Zuid-Italiaanse Paestum. Moderne architecten maken nog altijd van hetzelfde principe gebruik. Maar de kennis die zij hierbij toepassen, gaat inmiddels al ruim twee millennia terug.

Meer weten over de Artemistempel van Efeze? Bekijk dan de volgende documentaire: