Aan Athene’s bloei hing een menselijk prijskaartje

Mijnschacht te Thorikos, Attica, foto Denis Morin

Vorige week ging het in deze blog over de nog altijd voortdurende strijd tussen de Grieken en de Britten over de sculpturen van het Parthenon en over de unieke artistieke waarde die deze beelden vertegenwoordigen. Hoe uniek die zijn, blijkt als je door de overige zalen van het British Museum dwaalt. Latere Griekse en Romeinse kunstenaars hebben echt hun best gedaan, maar de artistieke vergezichten en de autonome materiaalbeheersing van de Parthenon-sculpturen hebben ze nooit kunnen evenaren.

Figures from the East Pediment of the Parthenon, Acropolis Athens. From left to right cat no D Dionysos ,middle E & F Demeter & Persephone, left G Hebe. British Museum London Exhibit

De gevel-sculpturen van het Parthenon

Dat de beelden van het Parthenon in alle opzichten bijzonder zijn, komt overigens niet geheel als donderslag bij heldere hemel. In de vijfde eeuw v.Chr., toen de beelden werden vervaardigd onder supervisie van de meesterbeeldhouwer Phidias, maakte Athene een ongekende culturele bloei door. In het eerste deel van die eeuw versloeg Athene, samen met een aantal bondgenoten, meermaals een enorme Perzische invasiemacht. Als u de blockbusters 300 (uit 2006) en 300: Rise of an Empire (2014) in de bioscoop heeft gezien, bent u helemaal op de hoogte.

3----

In de jaren hierna volgde een enorme bloei, die later nooit meer is geëvenaard. Die bloei manifesteerde zich zo ongeveer op alle mogelijke terreinen die er toentertijd toe deden: architectuur en beeldende kunst, filosofie, het politieke denken, de welsprekendheid, de toneelkunst en de geschiedschrijving. Alle knappe koppen trokken naar Athene, waardoor de stad een intellectuele incubator van formaat werd.

Rafael

De bloei van Athene zoals voorgesteld door Rafael

Aan al dat moois hing uiteraard wel een prijskaartje. De Atheners hadden de welstand, die de basis vormde voor deze ontwikkeling, te danken aan een maritiem imperium dat het hele Egeïsche gebied besloeg, inclusief de westkust van Turkije. De Atheners lieten zich niet graag de kaas van het brood eten en regeerden hun zeerijk met ijzeren vuist. Daarnaast hadden ze ook nog een geheim wapen: zo’n 300 zilvermijnen in het Laurion-gebergte van zuidoost-Attica.

SounioM

Het Zuid-Oostelijke deel van Attica, de locatie van het Laurion gebergte, met de locatie van Thorikos

Uit archeologisch veldwerk dat door onderzoekers van de universiteiten van Gent, Lorraine en Utrecht gezamenlijk in Thorikos wordt uitgevoerd, blijkt nu welke hoge menselijke prijs werd betaald om het zilverhoudende erts daar uit de grond te halen.

mine1

Mijnschacht te Thorikos, foto Denis Morin

Handige ondernemers, die de contracten ter exploitatie in de wacht hadden gesleept, lieten destijds al het vuile werk door slaven opknappen. Die werden benauwde mijngangen ingestuurd die minstens vijf kilometer lang en soms maar 30 cm hoog waren. Voor de mijnwerkers van Thorikos zat er om de mooie wolken van de Atheense culturele bloei dus bepaald geen zilveren randje.

Meer zien over hoe de grote bloei van Athene tot stand kwam? Kijk dan naar deze geestige animatie: https://www.youtube.com/watch?v=5feXEoizV0c