Romeins beton wordt steeds sterker

Luchtfoto van de Romeinse haven van Caesarea, in het huidige Israël, dat ooit de grootste kunstmatige haven in de Mediterrane wereld was, allemaal met behulp van antiek beton

In deze column heb ik al vaker geschreven over de Romeinen als de uitvinders van het beton. In de geschiedenis van de architectuur was dat een uitvinding met enorme gevolgen. Weliswaar waren eerdere architecten er ook al in geslaagd om indrukwekkende bouwwerken neer te zetten, maar met het uitvinden en toepassen van beton was er ten opzichte van die eerdere bouwpraktijken bij de Romeinen sprake van een echte quantum leap.

Het theater van Epidaurus

Hoezeer de toepassing van beton de manier van bouwen beïnvloedde, blijkt uit de volgende vergelijking. De Griekse architecten die in de vierde eeuw voor Christus in Epidaurus een prachtig theater voor zo’n 14.000 toeschouwers bouwden, hadden nog de natuurlijke welving van de heuvel nodig ter ondersteuning van de oplopende rijen met zitplaatsen. De Romeinse architecten die vijf eeuwen later in Rome het Colosseum neerzetten, met een capaciteit van zo’n 60.000 bezoekers, waren inmiddels zover dat ze maling konden hebben aan de natuurlijke gesteldheid van de omgeving. Met hun beton bouwden ze 50 meter hoge, rechtopstaande muren, met daarbinnen schuin oplopende tribunes — gewoon vrij in de ruimte. En dat bouwden ze nota bene ook nog eens op een vlakke, moerassige ondergrond.

Het Colloseum

Juist omdat betonbouw schier oneindige mogelijkheden bood, hadden Romeinse architecten de luxe positie om in visionaire ontwerpen te denken, eenvoudigweg omdat ze die ook konden realiseren. Maar dat is nog niet het hele verhaal. Eerder was al bekend dat Romeins beton door de specifieke samenstelling uitzonderlijk druk -en scheurbestendig was. Bovendien kon al worden aangetoond dat het milieuvriendelijker geproduceerd werd dan modern beton.

Portland cement

Uit zojuist gepubliceerd onderzoek blijkt nu dat de vulkaanaarde die de Romeinen in hun beton mengden een mineraal bevatte dat bij aanraking met zeewater uitkristalliseert. Dat is de reden waarom Romeins beton, dat zich in toepassingen onder water bevindt, in de loop der tijd alleen maar steviger wordt.

Restanten van de betonconstructies in de Romeinse haven van Caesarea

Daarmee wordt een duidelijk antwoord gegeven op de vraag waarom zoveel Romeinse havenhoofden ruim tweeduizend jaar na dato nog altijd zichtbaar zijn op allerlei plekken langs de Middellandse zee. Overigens verklaart dit ook waarom we voor duurzaamheid in havenbouw echt bij de Romeinen te rade moeten gaan: modern beton, dat veelal gemaakt is met Portlandcement en dus niet die wonderlijke vulkaanaarde bevat, wordt versterkt met staal. Maar staal wordt in de loop der tijd niet sterker, maar gaat juist roesten.

Zelf ook een keer Romeins beton maken, bekijk dan het volgende filmpje: