Liever een Romeinse dan een Victoriaanse…

Jonge Romeinse dames vermaken zich met een balspel, vierde eeuwse mozaïekvloer van de luxe villa van Piazza Armerina, Sicilië

Een paar dagen geleden dwaalde ik door de gangen van het Victoria and Albert Museum in Londen. Dat museum beschikt over een uitgelezen collectie op het gebied van de toegepaste kunst. Ik houd van dat soort musea, want je komt er vaak gekke en daardoor interessante tentoonstellingsobjecten tegen.

Victoria and Albert Museum, Londen

Zo ook deze keer, in de tentoonstelling Undressed. A Brief History of Underwear liep ik tegen een negentiende-eeuws korset aan waarvan nu nauwelijks meer voorstelbaar is dat het ooit door een volwassen vrouw werd gedragen. De afmetingen van het kledingstuk gaan ieder voorstellingsvermogen ver te boven: eenmaal ingeregen had de taille van de draagster een omvang van slechts 48 cm. Ter vergelijk: de gemiddelde damestaille van nu bedraagt rond de 75 cm.

De tentoonstelling ‘Undressed: A Brief History of Underwear’

Hoe was dat mogelijk? Kennelijk omdat in de loop van 19e eeuw het proces van het inrijgen tot in de puntjes werd geperfectioneerd door het toepassen van ijzeren oogjes. Daardoor kon het korset strakker dan ooit worden aangetrokken.

Hoe is het mogelijk?

Uiteraard had de gezondheid van de draagsters van dit soort kledingstukken hier geen baat bij. Aan het eind van de 19e eeuw begon men zich in medische kring te realiseren dat door het al te stevig inrijgen de longen werden afgekneld en ook de ingewanden zoals de maag en de lever omhoog werden gedrukt. Maar de artsen van toen schrokken pas echt toen er verder empirisch bewijs kwam in de vorm van de eerste röntgenopnames. Die lieten zien dat ook de ribben en de wervelkolom danig te lijden hadden onder dit ziekelijke streven naar het ideale zandloperfiguur.

Wervelkolom van een negentiende-eeuwse vrouw: de kolom is volledig samengedrukt door het voortdurend gebruik van een korset

Recent onderzoek van een zevental vrouwelijke skeletten uit musea in Parijs en Londen, die stammen uit de bloeiperiode van het korsettentijdperk, bevestigt deze medische inzichten van honderd jaar geleden. In de meeste gevallen zijn de ribben vervormd, omdat ze naar binnen zijn gedrukt. Ook is de aanhechting bij de wervelkolom verstoord. De gemiddelde taille van de dragers van de korsetten was rond de 56 cm — over onderdrukking van vrouwen gesproken.

Niet alleen de wervelkolom had te leiden onder de uitwendige druk van een korset: ook de organen vergroeiden en verschrompelden.

Nee, dan toch liever die goede oude Romeinen. Waarschijnlijk gebruikten die helemaal geen ondergoed. En als ze toch een keer netjes voor de dag moesten komen omdat ze geen bovenkleding droegen, dan zetten ze lederen onder-kleding in. Waarschijnlijk gaf dat soort ondergoed ook niet erg mee. Maar de dames op het beroemde, hier afgebeelde mozaïek in Piazza Armerina op Sicilië, die een soort bikiniachtige kleding dragen, konden desalniettemin een fysieke bewegingsvrijheid aan de dag leggen die de moderne vrouw pas in de loop van de twintigste eeuw stukje bij beetje wist terug te winnen.

Heb je de tentoonstelling gemist? Bekijk dan deze korte documentaire over de geschiedenis van damesondergoed gemaakt in opdracht van het Victoria and Albert Museum: